Nghề làm bánh tráng truyền thống Tây Ninh – Hơi thở của làng nghề qua nhiều thế hệ

Giữa guồng quay hối hả của thời đại công nghiệp hóa, khi những chiếc máy móc hiện đại dần thay thế sức người, ở một góc nhỏ miền Đông Nam Bộ, những lò lửa hồng vẫn đều đặn đỏ rực từ lúc tờ mờ sáng. Đó là không gian của các làng nghề làm bánh tráng Tây Ninh – nơi những người thợ lành nghề vẫn đang ngày ngày gìn giữ, nâng niu một cái nghề đã đi qua trăm năm dâu bể. Đối với người dân quê tôi, bánh tráng không chỉ là sinh kế mưu sinh nuôi lớn bao thế hệ, mà nó đã hóa thành dòng máu, thành hơi thở và là cái "hồn quê" đậm đà gửi gắm trong từng thớ bánh.

Hành trình để một hạt gạo bình dị trên đồng ruộng vươn mình trở thành một sản phẩm di sản, được lữ khách bốn phương săn đón, là cả một câu chuyện dài đầy tính nghệ thuật của sự kiên nhẫn và lòng đam mê.

Hành trình từ hạt gạo quê nhà đến chiếc bánh tráng hoàn mỹ Cái nôi của nghề làm bánh tráng Tây Ninh nằm ở vùng đất Trảng Bàng giàu truyền thống. Cứ hỏi bất kỳ một nghệ nhân lão thành nào trong làng, họ cũng sẽ nói với bạn rằng: "Làm bánh tráng nhìn thì dễ, nhưng để bánh đạt đến độ dẻo, ngon, chuẩn vị thì phải dồn cả tâm trí vào đó."

Giai đoạn chọn và pha bột: Gạo dùng để làm bánh phải là gạo dẻo, thơm, được tuyển chọn kỹ lưỡng, đem ngâm mềm rồi mới xay thành dòng bột nước trắng tinh khôi. Bí quyết nằm ở tỷ lệ pha thêm chút muối hột để bánh có vị đậm đà và độ dẻo dính vừa vặn – công thức này chính là gia bảo được truyền đời trong mỗi gia đình.

Nghệ thuật bên lò hấp: Đôi tay người thợ phải thoăn thoắt, múc từng gáo bột đổ lên tấm vải căng trên nồi nước sôi, dùng muôi láng một vòng thật tròn và đều tay. Bánh dầy quá thì cứng, mỏng quá thì rách, cái chuẩn mực ấy không một máy móc nào đo đếm được, hoàn toàn dựa vào cảm giác và kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm đứng lò.

Canh nắng, đợi sương: Bánh tráng xong được khéo léo trải lên những chiếc vỉ tre (giàn phơi) dài, mang ra phơi dưới cái nắng chói chang của xứ Đông Nam Bộ. Riêng với dòng bánh tráng phơi sương Trảng Bàng, sau khi phơi khô và nướng qua bếp than hồng, người thợ còn phải thức trọn đêm để "canh sương". Chờ lúc sương đêm buông xuống vừa đủ, bánh ngậm hơi ẩm sẽ tự động mềm dịu, dẻo dai mà không cần thấm nước.

Sự chuyển mình sáng tạo từ gốc rễ truyền thống Người Tây Ninh cần cù nhưng không rập khuôn, họ mang trong mình dòng máu sáng tạo vô hạn. Từ chiếc bánh tráng phơi sương mộc mạc dùng trong mâm cơm thịt luộc rau rừng, họ đã nhìn ra xu hướng và sở thích của giới trẻ để cho ra đời hàng sa số các biến tấu ăn vặt "thần thánh".

Họ đem những xấp bánh phơi mỏng tẩm ướp cùng muối tôm Tây Ninh cay nồng, tỏi phi vàng rụm để tạo nên bánh tráng muối ớt; họ trộn bột với nước cốt me, hành phi để tráng nên những mẻ bánh tráng dẻo me chua ngọt béo ngậy; rồi cả bánh tráng sa tế, bánh tráng cuốn, bánh tráng trộn... Chính sự nhạy bén, biết cách dung hòa giữa nét đẹp truyền thống và hơi thở hiện đại đã giúp bánh tráng Tây Ninh giữ vững ngôi vương trong thế giới đồ ăn vặt khắp cả nước suốt nhiều năm qua.

Những con người "giữ lửa" cho hồn quê xứ Thánh Về thăm các làng nghề ở Trảng Bàng vào những ngày nắng rực, bạn sẽ bị choáng ngợp bởi những giàn bánh phơi trắng muốt trải dài dọc các con lộ nhỏ, ngửi thấy mùi thơm thoang thoảng của bột gạo chín, và nụ cười rạng rỡ của những người thợ phơi bánh giữa trưa hè.

Đối với họ, lò bánh tráng chính là mái nhà, là nơi lưu giữ ký ức về ông bà, cha mẹ. Đứng bên làn khói nghi ngút của bếp lò, chứng kiến những bạn trẻ Gen Z, những người con xa xứ nâng niu xấp bánh của quê hương mình, họ lại có thêm động lực để giữ cho ngọn lửa lò không bao giờ tắt. Nghề làm bánh tráng nhờ thế mà truyền từ đời cha sang đời con, bền bỉ và kiên cường như cây xương rồng lớn lên giữa nắng gió biên thùy.

Lời kết

Vượt qua ranh giới của một món ăn dân dã, nghề làm bánh tráng truyền thống Tây Ninh hôm nay đã vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó là phần thưởng xứng đáng cho những giọt mồ hôi rơi bên bếp lửa, cho những đêm thức trắng đợi sương của những người con xứ Trảng.

Mỗi khi cầm trên tay một xé bánh tráng dẻo dai, chấm vào chén muối tôm cay mặn, hy vọng bạn sẽ cảm nhận được trọn vẹn cái tâm, cái tình và cả một câu chuyện lịch sử trăm năm mà những người thợ quê tôi gửi gắm vào đó. Hãy cùng chung tay ủng hộ các sản phẩm bánh tráng truyền thống chính gốc để dòng chảy văn hóa này mãi mãi trường tồn bạn nhé!